آثار صراف

 

صرّاف تبریزی

 

استاد سخن،شاعر نغز گفتار و دلسوخته مرحوم حاجرضا صراف تبریزی در سال 1371 هجری قمری در محله ی راسته کوچه تبریز در یک خانواده یبازرگان دیده به جهان گشود.در سن 12 سالگی پدر خود را از دست داد به ناچار برایگذراندن زندگی به شغل پدرش یعنی صرّافی روی آورد.در تیمچه ی حاج سید حسین به صرّافیپرداخت.در حین تجارت،به آموختن ادبیات فارسی و عربی پرداخت.در 25 سالگی اشعارش موردتوجه مرحوم استاد لنگرانی قرار گرفت.با تشویق و ترغیب وی به انجمن ادبی صفا راهیافت.در بحبوحه ی نهضت مشروطیت و موقعی که مردم در کنسول گری انگلیس متحصن شدهبودند.دریای غیرت او به غلیان آمد و به سرودن اشعار مهیّج و انقلابیپرداخت:

 

ای ملتاسلام اوْیان وقت سحردی

گؤر بیر نه خبر دی

بس دیر بو قده‌ر یاتما چۆرۆرسن نهخبردی

دۇر وقتسحردی

 

اورا سعدی آذربایجان(آزربایجان) نامیده اند.صراف انسانی بود،وارسته،ادیب و متواضع.بهزادگاه خود عشق می ورزید و با بیگانگان به زبان شعر به ستیز میپرداخت.

صراف در عمرکوتاه خود در حدود 2500 بیت شعر سروده که علاوه بر غزلیات،اشعار نغزی در موضوعحادثه ی کربلا سروده که حکایت از علاقه مندی و اظهار ارادت شاعر به ساحت مقدس معلمبزرگ شهادت حضرت حسین بن علی(ع) دارد و بیش از نصف دیوانش به مراثی و مدایح اهلبیت(ع)اختصاص یافته است.در حقیقت صرّاف یکی از 4 شاعر بزرگ مرثیه سرای 100-150 سالاخیر بوده است.

 

صراف در 17 ربیع الاول سال 1325 در سن 54 سالگی به دنبال یکبیماری طاقت فرسا جهان را وداع می کند.

متن زیر مقدمه ی دیوان صرّاف تبریزی بقلم عالم و ادیب بزرگمرحوم میرزا جعفر تبریزی برادر کوچکتر صرّاف که بعد از مرگ شاعر در سال 1325 هجریقمری نوشته شده است:

 

بر دانشمندان و ارباب فهم و ذکاء روشن و مبرهن است که اصحابمعارف و کمالات اگر چه به شمایل انسانی و خصایص جسمانی با مردمان یکسانند اما بهفضائل نفسانی و تشریفات روحانی دیگر کسانند،هادی راه سعادت و مرشد طریق هدایت،نقطهسنج عالم معانی و خوشه چین بوستان کامرانی اند.لاجرم این جمع همه،شمع محافل ممکناتو ضیاء بخش مجالس موجودات آمدند خاصه حاوی فضائل کمال و جامع محامد سعادات،سالکمسالک حقیقت و ناهج مناهج طریقت،صاحب قریحه ی صافیه ودارای مراتب عالیه،غوّاص بحاردقایق و صرّاف نقود حقایق کاشف رموز حکمت و ناشر فضل و معرفت،محب خاندان عصمت وعاشق اهل بیت طهارت،زائر سمیّه الامام ابن الامام ثامن الائمه و عاکف بیت اللهالحرام اعنی جناب فردوس مکان،خلد آشیان حاج رضا متخلص به "صراف" نَوَّرَ اللهمضجعه،که این ارجوزه ی شریفه و وجیزه ی نفسیه ی منیفه مه به منزله ی قطره است ازدریا،از سوانح خاطر خیریه مظاهر او بوده که بهجت کثرت رغبات طالبین و بملاحظه یآنکه لم یَمُت مَن اَخلَفَ اثراً جمیلا و ذِکراً حَسَناً بزیور طبع آراستهگردید.

 

چو گوهر پاک داردمردم پاک

کی آلوده شود در دامن خاک

گِل سرشور از این معنی که پاک است

به سر برمی کنندش گر چهخاک است

 

و چوننهال قامتش به کمال رسید و مِکیال قسمتش مالامال گشت،در شب میمون مولود حضرت ختمیمآب(ص) هفدهم شهر ربیع الاول از هجرت نبویه هزار و سیصد و بیست و پنج سال گذشته،مرغروحش این جهان فانی را ترک گفته،در فردوس اعلی آشیان گرفت و داغ حسرت بردل احباء ودوستان خویش گذاشت.

 

و مدت زندگانیش در این عالم فانی پنجاه و چهار سالکشید.

 

اللهم اصعدروحه الیک و اسکنه فی جنّتکِ فی جوار موالیه علیهم السلام و ارحمه و ایانا و جمیعالمؤمنین برحمتک یا ارحم الراحمین.

 

بی گمان حاج رضا صراف تبریزی یکی از قله های همیشه بلند شعرترکی و به تعبیر شهریار:از نوابغ ادبی آزربایجان است. در عرصه‌ی غزل،شور انگیز ترینو لطیف ترین غزل های زبان ترکی به زبان ساده و بیانی شیوا و عاطفی از ذوق و قریحه‌یسرشار صراف تراوش کرده است. در زمینه‌ی مدح،مرثیه و ثنا گستری آل علی(ع)، بی شک صراف ازمردمی‌ترین و دلسوخته‌ترین شاعران شیعی است.سوگ سروده های وی در ماتم سالار شهیدانامام حسین(ع) و یارانش ورد زبان عاشقان اهل بیت(ع) در ایران، جمهوریآزربایجان، ترکیه، داغستان و قفقاز است.

 

سادگی و روانی از ویژگیهای بارز زبان شعری صراف است.به گونه‌ای که کمتر متخصصی جرأت تصحیح دیوان صراف را دارد.تعبیرات پیچیده و کلمات مهجور وفضل فروشانه از ساحت شعر او به دور است.البته صراف،سادگی زبان و روانی بیان را باسَیَلان عاطفه،روشنی اندیشه و صنایع ادبی در هم آمیخته و با استفاده از صنایع لفظیو معنوی همچون تشبیه، حقیقت و مجاز، طباق، مراعات النظیر، لف و نشر،تجنیس، ارسال المثلو... سخن را غنا و استحکام بخشیده و به نهایت شیوایی و زیبایی رسانده است.با آوردنگوهر های معانی بکر و با الهام از ملکوت روشنی بخش فکر،بر بار معرفتی شعرش افزوده وبا دمیدن روح احساس و عاطفه و ساختن تصاویر دل انگیز و تشبیهات رنگارنگ . گاه بانازک خیالی به شیوه ی شاعران سبک هندی کلام خود را دلنشین و ماندگار کردهاست.

 

نمونه ای ازصنعت ارسال المثل، در اوج تأثیر گذاری:

 

دئدیم:حکمت ندور آتدۇن منی، اغیاره یاراوْلدۇن؟

دئدون: بو نکته‌یه ال وۇرما، "حکمتدن سؤالاوْلماز"

/ 1 نظر / 67 بازدید
بهترین باشید

سلام طراحی قالب وبلاگ - فروش هاست و دومین - طراحی سایت برای خود فروشگاه بسازید با هاست و دومین رایگان فقط صد هزار تومان. با ما تماس بگیرید : 09126886038